Het klinkt misschien overdreven, maar het einde der tijden is nabij. Nou ja, het einde van een tijdperk dan. We bevinden ons in de nadagen van het hyperindividuele tijdperk, waarin we als individu vertier zoeken in verstrooiing en entertainment. Maar wat heeft dit met levenskunst te maken? Alles naar mijn idee, want waar de levenskunstenaar als doel heeft zijn eigen leven vorm te geven, vraagt de nabije toekomst om een nieuwe vorm van kunst. Dit zouden we karmakunst kunnen noemen: het vermogen om het karma van onszelf en dat van anderen op een positieve manier te beïnvloeden.
Jonathan Franzen weet de huidige tijdgeest briljant te vatten: “With Robinson Crusoe the self had become an island; and now it seems the island has become the world.” Ter verduidelijking, het boek Robinson Crusoe (1719) van Daniel Defoe is het startpunt van het radicale individualisme in de literatuur en met het nu doelt Franzen op de samenleving waarin we met onze I-pod, facebook, twitter et cetera onze eigen wereldjes creëren, en waarbij het sociale element bestaat uit de mogelijkheid ons ik aan anderen te etaleren. We zijn allemaal verworden tot miniwereldjes die op het punt staan te imploderen.
Maar elk einde luidt een nieuw begin in. Peter Sloterdijk zegt in zijn boek ‘Je moet je leven veranderen’ dat we als mensen voor een unieke uitdaging staan: voor het eerst in de geschiedenis worden we uitgedaagd om op wereldschaal echt met elkaar samen te leven. Dat lijkt me een mooie afsluiting: het ik moet als autonome entiteit ook een wij worden. Dan vormen we samen een nieuwe wereld.

Tags: jonathan franzen, levenskunst, peter sloterdijk, robinson crusoe