Een van mijn vorige columns kondigde het einde van ons hyperindividualistische tijdperk aan: in de aankomende periode worden we voor het eerst in de geschiedenis uitgedaagd om op wereldschaal met elkaar samen te leven. Dit vereist een integratie van het wij-denken (Oosten) en het ik-denken (Westen). Ik zou in dit stukje graag filosofisch verkennen wat dit voor het ik betekent.
Maar waarom kunnen we niet gewoon doorgaan zoals het gaat? Een beeld dat inmiddels onderdeel is geworden van ons collectieve geheugen laat zien wat er met het ik gebeurt in zijn meest extreme vorm: Charlie ‘Tiger Blood’ Sheen. Hier zien we – gespeeld of niet – het ik in gedesintegreerde vorm. Gewone roem is niet meer genoeg voor het ego, maar het uit zich in een schizofrene vorm, die vervolgens wordt bejubeld. Op persoonlijk niveau doet een burn-out hetzelfde: ik kan uit ervaring spreken. Je totale identiteit, verbonden met status, prestatie en het verdienen van geld, spat in scherven uit elkaar. Wat rest is slechts dat wat er echt toe doet.
Wat zal het nieuwe ik dus in ieder geval moeten zijn? Echt! Je bent wat je zegt dat je bent, of in ieder geval: je doet je stinkende best. Daarnaast is het goed om niet te vergeten dat je gewoon mens bent en dat we de weg naar elkaar moeten vinden. Deemoed of nederigheid is een eigenschap die hier bij past. Ook sociaal engagement mag niet ontbreken, niet alleen om met elkaar samen te kunnen leven, maar ook om te kunnen werken aan een duurzame toekomst. Ten slotte wil ik voor een krachtig ik pleiten: een ik dat een eigen individualiteit bezit en in staat is zelf na te denken over zichzelf en anderen. Als dit zou ontbreken heeft een sociale samenleving geen zin, omdat deze dan zou vervallen in een vorm die we kennen uit de mislukte vormen van het communisme. En wat is dan het gedroomde individu? Dat is iemand die hart en hoofd met elkaar weet te verbinden, en een samenleving voorstaat waarin het unieke ene het samen maakt.

Tags: charlie sheen, levenskunst